Stanislas LEM

12 Eylül 1921 - 27 Mart 2006)

12 Eylül 1921, Polonya'da doğan Lem, 1941 yılına kadar Lwow'da tıp öğrenimi görmüştür. İkinci Dünya Savaşı yıllarında otomobil tamirciliği, elektrik teknisyenliği ve kaynakçılık yapmış; savaş döneminde Nazi kamplarında kalmış, 1946'da Krakow'a yerleşerek tıp eğitimini tamamlamıştır. Şiir ve bilimsel yazılar yazmaya başladıktan bir süre sonra bilim kurguya yönelmiştir. İlk kitabı "Kazanılan Zaman" 1955'te yayımlanmıştır.

Teknolojik gelişmeler, uzay yolculukları ve yabancı dünyalar, işlediği konular arasındadır. Bu grup eserlerine örnek olarak: Eden (1959), Return from the Stars (1961), Solaris (1961), The Invincible (1964), His Master's Voice (1968), and Tales of Pirx the Pilot (1968).

Fabıllar ise farklı bir grup oluştururular. Bunlardan bazıları: The Star Diaries (1957), Memoirs Found in a Bathtub (1961), and The Cyberiad (1965). (Benzer kitap, Philip K.Dick'in "Ubik" adlı eseridir)

Stanislas Lem'in başka bir yazın konusu da, insanlık ile uzaylılar arasındaki iletişimdir. Onun uzaylıları, insanlardan çok daha farklı yapıdadır. Mekanik böcekler "The Invincible" (1964), canlı bir gezegen "Solaris" (1961), insana benzeyen ancak tamamen farklı toplum yapısı veya ilk karşılaşmanın şoku "Fiasko and Eden" gibi öğeler söz konusudur. Uzayda 100 yıl geçirdikten sonra dünyaya dönen bir astronotun, dünyadaki radikal değişimlere kendini ayarlama çabası "Return from the Stars" adlı yapıtında görülür. "His Master's Voice" romanında ise, uzaydan alınan bir mesajın insanlık üzerindeki etkisini ele alan, eleştirel bir yaklaşım vardır. Keza bu romanda insanlığın teknolojik gelişmelerin devamında, biyolojik yapısında olagelen değişim ve bozuklukların, nasıl bir geleceğe doğru sürüklediği incelemiştir.

1990'larda gelecek bilmi (fütüroloji) ile ilgili yarınsamalara ağırlık vermiştir: Okamgnienie (Blink of an Eye). Birçok romanında insanların, kendilerine eşlik eden beceriksiz makineler yüzünden nasıl sinirli ve öfkeli hale geleceklerini işlemiştir. Teknolojik Ütopyalar konusu "Peace on Earth", "Observation on the Spot", "The Cyberiad" romanlarında bariz şekilde öne çıkar.

Üç romanı dünya çapında ünlü olmuş ve sinemaya da aktarılmıştır. Felsefî ağırlıklı Solaris, 1972' de Tarkovski tarafından; 2002 yılında Steven Soderbergh tarafından filme alınmış, başrolü de George Clooney üstlenmiştir. Canlı bir gezegen olan Solaris'in, üzerinde üs kuran insanlarla zihinsel iletişim kurma çabaları konu alınmıştır.

Glos Pana (His Master's Voice) ise, Solaris'ten de yoğun bir felsefî ağırlık taşımaktadır; çünkü bu kez insanlığı uyaran dünya dışı bir mesajdır. The Cyberiad, bir tür "Siberneyik Çağ Fabılları" olarak yorumlanan kısa öyküler dizisidir. Gökada boyunca dolaşan iki robotun maceralarını içermektedir.

Amerikan Bilim Kurgu Edebiyatçıları Derneği'ne fahri üye olduğu sırada, Lem, Amerikan bilim kurgu edebiyatını eleştirdiği için üyeliği askıya alınmıştı.

1989'da ülkesindeki rejim değişikliğinin ardından bilimkurgu romanları yazmayı bırakan Lem, hükümetler ve çeşitli kurumlar için gelecek analizleri yapıyordu.

Lem'in Lehçe yazdığı "Aden", "Soruşturma", "Küvette Bulunan Günce", "Yıldızlardan Dönüş", "Solaris", "Gelecekbilim Kongresi", "Dönüşüm Hastanesi", "Dünyada Barış", "Ölümlü Makineler" gibi kitapları 40'tan fazla dile çevrilmiştir. Hemen tüm kitapları Türkçeye de çevrilen yazar, 27 Mart 2006'de Krakow'da ölmüştür.

Stanislas Lem tarafından yazılan veya senaryosu kaleme alınan, TV dizileri veya filme alınan eserlerinden bazıları şunlardır:

*Der Schweigende Stern, 1959. (The Astronauts'un Alman versiyonu)
*Professor Zazul, 1962. (Polonya TV dizisi)
*Przekladaniec, 1968 (Polonya TV dizisi. Layer Cake and Roly Poly olarak da bilinir). *IKARIA-XB1, a.k.a. White Planet, c. 1968-70 (Polonya TV, Çek filmi)
*Solyaris, (1971 Rus yapımı, Yönetmen:Andrie Tarkovksy; 2002 ABD yapımı, Yönetmen: Steven Soderbergh)
*Test pilota Pirxa, 1979 (Polonya-Rus ortak yapımı. Senaryo: Stanislaw Lem ve Marek Piestrak).
*Szpital przemienienia, 1979. (Polonya filmi, yönetmen: Marek Piestrak ,senaryo yazarlarından biri ),
*Un si joli village, 1978 (The Investigation’ın Fransız uyarlaması, Yönetmen Étienne Périer, senaryo yazarlarından biri)
*Är ni dä, Mr. Johns?, 1984. (İsveç TV-sinema yönetmeni by Hans-Åke Gabrielsson``Czy pan istnije Mr. Johns?. Romanı uyarlaması, senaryo yazarı),
*Victim of the Brain, 1988. (Hollanda, yönetmen Piet Hoenderos, Peace on Earthromanı uyarlaması)
*Marianengraben, 1994. (Almanya, yönetmen Achim Bornhak, senaryo: Stanislaw Lem and Mathias Dinter)