1900-1970 BK BAŞYAPITLARI

GÖKYÜZÜNÜN ve YERYÜZÜNÜN FETHİ

Sinemada bilim-kurgu türünün ilk örneklerini, 1900'de Paris'te Uluslararası Sergi dolayısıyla düzenlenen sinema gösterilerinden hemen sonra; ilkin 1901'de, Ferdinand Zecca'nın bir çeşit Uçan-sigara biçimindeki Fenl'air adlı aracıyla hayal gücü ve zevkten yoksun "Gökyüzünün Fethi" (la Conquete de l'Air) denemesinden sonra; 1902'de Georges Melies'in daha çok Jules Verne'in "Aya Yolculuk" ve H.G. Wells'in "Ayda İlk İnsan" adlı yapıtlarından esinlenerek yaptığı "Aya Yolculuk" (le Voyage dans la Lune) oluşturmuştur.

Melies, bunu izleyerek: "Olanaksızlıklar Boyunca Yolculuk" (le Voyage â Travers l'lmpossible, 1904), "Şeytanın Dörtyüz Oyunu" (Les Quatre Cents Farces du Diable, 1906), Jules Verne'den bir uyarlama olan "Deniz Altında 20.000 Fersah" (Deux Cent Mille Lieus sous les Mers) ile "Manş Altındaki Tünel" (le Tunnel sous la Manche, 1907) ve "Kuzey Kutbunun Fethi" (A la Conquete du Pole, 1911) adlı diğer masalsı ve bilim-kurgusal yapıtları ortaya koydu.

YAPAY İNSANLAR

Büyük Sergi'den 14 yıl sonra, bu kez Almanya'da yeni yapıtlar ortaya çıktı. Max Mach'ın "Öteki" (Der Andere, 1913)'si, Paul Wegener ve Henrik Galeen'in "Golem"(1914)'i, Otto Rippert'in "Homunculus"(1916)'u gibi... Bu filmlerde yaratılan tipler, Goethe'nin o ünlü yaratığına benzer birer yapma adam idi. Daha sonra Robert Wiene, "Orlac'ın Elleri" (Orlacs Hande, 1924) ile bir kazada iki elini de yitiren bir piyaniste, ölüme hükümlü bir katilin elleri takılınca, ortaya çıkan cinayetleri anlattı. Dışavurumcu akımın ilk muştucusu olan bu filmde Conrad Veight, sinemadaki sanat yaşantısının ilk önemli oyununu veriyordu.

Bu filmleri, F. W. Murnau'ın "Janus'un Kafası" (Der Janus Kopf, 1920), Henrik Galeen'in "Praglı Öğrenci" (Der Student von Prag, 1926), Pabst'ın "Bir Ruhun Sırları" (Die Geheimnisse Einer Seele, 1926) gibi bilinçaltının verileriyle donanmış yapıtlar izledi. Ama, sinemanın en önemli bilim-kurgusal yapıtını Fritz Lang, "Metropolis"(1926)'le verdi. Geleceğin dev kentini, insanları köleleştirmek isteyen dengesiz Bilim Adamlarını gösteren filmde Brigitte Helm ikili bir ruhu yaşatıyor; sonunda da gerçek kişiliği ile bu dev kentin yerle bir edilmesinde rol oynuyordu. Bu filmde yapma robot Rothwang tipi, Henrik Geleen'e "Mandragore"(1927)'u özendiriyordu. Richard Oswald, "Kötülük Kızı" (Die Tochter des Bösen, 1932)'nda yeniden aynı temayı ele alacaktır.

YILDIZLARARASI MACERALAR

Thea von Arbou hazırladığı "Aydaki Kadın" (Die Frau im Mond, 1928) adlı senaryo ile, kocası Fritz Lang'a, Metropolis'in Maria'sını andıran Friede'nin yıldızlar arasında bir yolculuk yapan Bilim Adamlarının yanı başında yer almasına olanak sağlıyordu.

Daha sonra ortaya çıkan Joseph von Backy'nin "Baron Munchhausen'in Masalsı Serüvenleri"(1943), bu dizinin yeni bir halkası olmuştur.

ÖLÜM IŞINLARI

Danimarka'da Holger Madsen'in "Gök Gemisi" (Himmelskibet, 1917), bu tür filmlere yeni bir boyut kazandırıyor; Rusya'da Leo Kuleshow "Ölüm Işınları"(Luch Smerti, 1925) ile ışınımın yarattığı ölüm tehlikesini yansıtıyordu.

Fransız sinemasında Melies'i izleyerek, önemli ilk film olan "Doktor Tube'ün Deliliği"(La Folie du Docteur Tube, 1915)'ni Abel Gance yaptı. Bunu izleyerek, Rene Clair, insanların hareket ve jestlerini dondurma yeteneğiyle donanmış şeytansal bir ışının kullanılmasını anlatan "Uyuyan Paris"(Paris Qui Dort, 1922-1923)'i yaptı.

Amerikan sinemasının ilk bilim-kurgusal örneklerine gelince, daha 1925'lerden başlayarak Alman dışavurumculuğunun etkisiyle Amerika'da da bu türden filmler yapıldı.

FANTEZİ ve MASAL DÜNYASI

Bin Bir Gece Masalları'ndan esinlenerek Raoul Walsh'un Douglas Fairbanks'le çevirdiği "Bağdat Hırsızı" (The Thief of Baghdad, 1924), sinemada masalsı bir yolun açılmasına ışık tutarken; birçok kez sinemaya uyarlanan Robert Louis Stevenson'un "Dr. Jekyll ile Mr. Hyde" adlı romanı bu türün en ünlü örneği oluyordu. Dr. Jekyll'ln durumu gerek John Robertson'un John Barrymore'le (1910); gerekse Rouben Mamoulien'ın Frederich March'la (1932) ve gerekse Victor Fleming'in, Spencer Tracy ile (1941) çevirdiği kordelalarda ayrı ayrı yorumlanmıştır. 1930'ların Amerikan bilim-kurgusal filmlerinin ünlü yaratıcıları Robert Florey, Schoedsack, Cooper ve James Whale'dir.

KORKU ve BİLİNMEZLİK

1931'de Edgar Allan Poe'dan bir "Morg Sokağı Cinayeti" uyarlamasını yapan Robert Florey' den sonra Schoedsack ile Pichel'in birlikte gerçekleştirdikleri "Kont Zaroff'un Köpekleri"(The Most Dangerous Game, 1932) ve yine Schoedsack ile, "Copper'in Yarattıkları" (1933); Mary Shelley'in ünlü romanından Peggy Wambling'in bir tiyatro uyarlamasından Robert Florey'in Bela Lugosi ile çevirdiği 2 bölümlük "Frankenstein"i; daha sonra James Whale'inki izlemiş; James Whale, Boris Karloff ile uyarladığı "Canavar Yaratan Doktor" (Frankenstein, 1931-2) konunun en ünlü yapıtı olmuştur.

Daha sonra yine aynı yönetmenin "Frankenstein'in Nişanlısı"(1935) ortaya çıkmış; böylece doktorun adı canavarın adına dönüşmüş; ardından da "Frankenstein'in Oğlu" (1939) ve öbür yönetmenlerin "Frankenstein' in Hortlağı" (1942), "Frankenstein Kurt Adamla Karşılaşıyor" (1943) adlı yapıtları ortaya çıkmıştır.

YAZININ DEVAMI

BİLİMKURGU YAPITLARI

1.ÇILGIN BİLİM ADAMLARI:

a.DÜNYAYI ELE GEÇİRMEYE ÇALIŞANLAR:

*Dr.Cyclop (1940), *Madam Sin (1972), *The Incridible Shrinking Woman (Pat Cramer'in Öyküsü-1981), James Bond 007 Filmleri (1962-2008, 23 film),

b.BİLİMSEL MACERALAR

*The Invisible Man (Görünmeyen Adam-1933, 1976, 2000, 2006), *The Fly (Sinek-1958, 1986), *Fantastic Voyage (Kan Damarlarında Yolculuk-1966), *The Andromeda Strain (Gerilim-1971), *Teatament de Choc (Şok-1972), *The Thing with two Heads (İki Başlı Adam-1972), *The Terminal Man (İki Beyinli Adam-1974), *The Cassandra Crossing (Cassandra Geçidi-1976), *Embriyo (1976), *Rabid (Kuduz-1977), *The Island of Dr.Moreau (Dr.Moro'nun Adası-1977), *Brainwaves (Beyin Dalgaları-1983), *The Man with two Brains (İki Beyinli Adam-1983), *Re-Animator (Deney-1985) *Who is Julia? (Julia Kimdir?-1986), *Innerspace (İçimde Biri Var-1988)

c.TEKNOLOJİK MACERALAR

*The Man in White Suit (Beyaz Elbiseli Adam-1951), *Raise the Titanic (Titanik Macerası-1978), *Capricorn One (Hükmedenler-1978), *Moonraker (Ay Harekatı-1979), *La Mort en Direct (Naklen Ölüm-1980), *Goliath Awaits (Goliath Bekliyor-1981), *TRON (1982, 2010), *The Lift (Asansör-1983), *The Philadelphia Experiment (Filadelfiya Deneyi-1984), *Matrix (1999, 2003)

2.ÜSTÜN İNSANLAR ve KAHRAMANLAR

*Superman (1978, 1980, 1983, 1987, 2006), *Supergirl (Uçan Kız-1984), *Misfits of Science (Bilim Oyunları-1985), *Fantastic Four (Fantastik Dörtlü-2005), Batman (Yarasa Adam/ Kara Şövalye-1989, 1992, 1995, 1997, 2005), Spider-Man (Örümcek Adam 2002, 2004, 2007), *Lara Croft: Tomb Rider (2001, 2003)

3.PARAPSİKOLOJİ (İnner-space):

a.KİŞİLİK BÖLÜNMESİ

*The Testament of Dr.Mabuse (Dr.Mabuse'un Vasiyeti-1922), *Dr.Jekyll and Mr.Hyde (1941), *The Fly (Sinek-1958, 1986), *The two Faces of Dr.Jekyll (İki Yüzlü Adam-1960), *The Man Who Haunted Himself (Kendini Arayan Adam-1970)

b.HİPNOZ - OBSESYON - EKMİNEZİ

*On a Clear Day You can See Forever (Tatlım-1970), *La Femme aux Bottes Rouges (Kırmızı Çizmeli Kadın-1974), *Telephon (1977), The Shout (Çığlık-1978), *The Agency (Ajans-1980), *Looker (1981), *The Entity (Karabasan-1982), *Dreamscape (Tehlikeli Düşler-1984)

c.TELEPATİ - TELEKİNEZİ - PSİKOMETRİ

*The Illustraited Man (Resimlenmiş Adam-1969), *Carrie (Günah Tohumu-1976), *The Medusa Touch (Medusa-1978), *The Eyes of Laura Mars (Laura Mars'ın Gözleri-1978), *Fire Starter (Ateş Yakan-1985), *Vibes (Piramidin Sırrı-1988), *Minority Report (2002)

d.DÜŞLER - ZAMAN KAYMALARI - ESP

*The Blue Bird (Mavi Kuş-1976), *Welcome to Bloody City (Kanlı Şehir-1977), *Altered States (Değişim-1980), *Somewhere in Time (Zamanın Bir Yerinde-1980), *Dreamscape (Tehlikeli Düşler-1984), *The Purple Rose of Kairo (Kahire'nin Mor Gülü-1985)

e.ZİHİNSEL HASTALIKLAR ve GELİŞİM

*The Fall of The House of Usher (1960), *Charly (1968), *Hauser's Memory (Hauser'in Belleği-1970), *The Mind of Mr.Soams (Mr.Soams'ın Beyni-1970)

4.DÜNYA TEHLİKEDE:

a.DÜNYAYA SALDIRI ve İSTİLA:

*The War of the Worlds (Dünyalar Savaşı-1953), *The THING from another World (Şey-1951, 1982), *Invaders from Mars (Mars istilacıları-1953), *Invasion of he Body Snatchers (Merih'ten Saldıranlar-1956), *The Blob (Damla-1958), *Starship Invasions (1977), *Life Force (Yaşam Gücü-1985), Critters (Yaratıklar-1986)

b.DÜNYAYA BARIŞ İÇİN GELENLER ve KONUKLAR:

*This Island Earth (Şu Dünya Adası-1955), *It Came from outer Space (Uzaydan Gelenler-1953), *The Day the Earth Srood Still (Dünya'nın Durduğu Gün-1951, 2008), *Visit to A Small Planet (Jerry Lewis Uzayda-1959), *The Man who fell the Earth (Dünyaya Düşen Adam-1976), *Close Encounters of the Third Kind (Beklenmedik Ziyaretçi/ Buluşma-1977), *Hangar 18 (1980), *E.T. (Extra Terrastrial-1982), *Strange Invaders (1983), *XTRO (1983), *Starman (Yıldız Adam-1984), *Explorers (Kâşifler-1985), *Cocoon (Koza-1985), *Aurora Encounters (Aurora İlişkisi-1986) *Abyss (Derin Karanlık-1989)

5.DÜNYA SAVAŞI:

a.DÜNYA SAVAŞININ ÇIKIŞI

*Fail Safe (Dönüşü Olmayan Nokta-1964), *Dr.Strangelove (1964), *Acces Code (Giriş Kodu-1984), *War Games (Savaş Oyunları-1983),

b.DÜNYA SAVAŞI SONRASI:

*Day the World Ended (Dünya'nın Son Günü-1955), *On the Beach (Kumsalda-1959), *The Planet of Apes (Maymunlar Cehennemi-1968) *The Omega Man (1971), *Damnation Alley (Lanetli Vadi-1977), *Ravagers (Kıyametten Sonra-1979), *Le Toubib (Doktor-1979), The Testament (Vasiyet-1983), *The Day After (Ertesi Gün-1983), *Mad Max Film Dizisi (1979, 1981, 1985)

6.TOPLUMLAR ve UTOPYALAR:

a.SOSYAL ve SİYASİ UTOPYALAR

*The Mouse that Roared (Kükreyen Fare-1959), *Lord of the Flies (Sineklerin Tanrısı-1963), *The Day of the Trifids (Trifidlerin Günü-1962), *Seven Days in May (Mayıs'ta 7 Gün-1964), *Twilight's Last Gleaming (Son Işıklar-1977), *Children of the Corn (Mısırın Çocukları-1983)

b.GELECEĞİN TOPLUMLARI

*Metropolis (1926), *1984 (1956), *The Time Machine (Zaman Makinesi-1960), *Alphaville (Alfa Kentli-1961), *The Tenth Victim (Onuncu Kurban-1965), *Fahrenheit 451 (1966), *The Planet of Apes (Maymunlar Cehennemi-1968) *THX-1138 (1971), *A Clockwork Orange (Otomatik Portakal-1971), *Zardoz (1973), *Soylent Green (1973), *The Last Child (Son Çocuk-1971), *Zero Population Growth (Sıfır Nüfus Artışı-1972), Sleeper (1974), *Death Race 2000 (Ölüm Yarışı 2000-1975), *Logan's Run (Logan'ın Kaçışı-1976), *Escape from New York (New York'tan Kaçış-1981), *Brazil (1985),

c.GEÇMİŞ YAŞAMLAR ve UYGARLIKLAR:

*L'Atlantide (Atlantis 1921, 1932, 1961), *The Land That Time Forgot (Kayıp Ülke), *People That Time Forgot (Tanrıların Dönüşü/ Dehşeti-1977), *Warlords of Atlantis (Atlantis'in Savaş Tanrıları-1978), The Riders of Atlantis (Atlantis Akıncıları-1983), *Baby-The Secret of Lost Legent (Bebek-1985), *Vibes (Piramidin Sırrı-1988), *Stargate (Yıldız Geçidi-1994)

7.OTOMATLAR - BİLGİSAYARLAR - ELEKTRONİK BEYİNLER:

*Desk set (Aşk Tuzağı-1957), *Billion-Dollar Brain-1967), A Space Odyssey (2001 Bir Uzay Macerası-1968), *Colossus: The Forbin Project (1970), *TRON (1982), *War Games (Savaş Oyunları-1983), *Electric Dreams (Elektronik Düşler-1984),
*2010 - The Year We May Contact (2010 - Temas Kurduğumuz Yıl - 1984)

8.ROBOTLAR - ANDROİDLER - HUMANOİDLER:

*Frankenstein (1931), *The Stepford Wives (Stepfordlu Eşler-1975), *Demon Seed (Kötü Tohum-1977), *Saturn-3 (1980), *Heart beeps (İlk Heyecan-1981), *Blade Runner (Keskin Kıyıcı-1982), *Android (1982), *West World Delos (Batı Dünyası Delos-1973), *DARYL (1985), *The Bride (Gelin-1985), *Short Circuit (Kısa Devre-1986), *ROTOR (1988), Robocop Film Dizisi (1987, 1990), *Terminator Film Dizisi (1984, 1992, 2003, 2009), *Arrificia Intelligence A.I. (Yapay Zeka-2001), *Surrogates (Vekiller-2009)

9.KLONLAR (Tıpkı Kopya İnsanlar):

*Future World (Geleceğin Dünyası-1976), *The Boys From Brazil (Brezilyalı Çocukları-1978), *The Clonus Horror (Kopyalama Dehşeti-1979)

10.DOĞAL DENGE (EKOLOJİ) BOZUKLUĞU:

a.DOĞAL DENGEYE MÜDAHALE

*Crack in the World (Dünyadaki Çatlak-1965), *Day of the Animals (Hayvanların Günü-1977), *Avalange (Çığ-1978),

b.NÜKLEER SANTRALLER - ATIKLAR - SIZINTILAR:

*China Syndrom (Tehlike Geliyor/ Sızıntı-1979)
*Silkwood (Silkwood Olayı-1983)

c.MUTASYON (Başkalaşım)

i.İnsanlarda

*The Incridible Shirnking Man (Kendi Kendine Küçülen Adam-1957), *They are the Damned (İstenmeyenler-1963), *Mutations (Başkalaşım-1972), *The Incridible Shrinking Woman (Pat Cramer'in Öyküsü-1981), *Shocker (Şok-1989)

ii.Hayvanlarda

*King Kong (1933), *THEM!.. (Onlar-1954), *Creature from the Black Legoon (Kara Gölün Canavarı-1954), *Birds (Kuşlar-1963), Dogs (Köpeklerin Gazabı-1976), *Kingdom of the Spiders (Panik-1977), *Impire of the Ants (Dev Karıncalar İmparatorluğu-1977), *The Swarm (Katil Arılar-1978), *Piranha (1978) The Alligator (Timsah-1980)

iii.Bitkilerde

*The Food of the Gods (Dev Tohumu-1978),*The Day of the Trifids (Trifidlerin Günü-1962)

11.DÜNYA KAYNAKLARINA ULAŞMA:

*20.000 Fathers Under The Sea (Denizler Altında 20.000 Fersah-1954), *Journey to the Center of the Earth (Arz'ın Merkezine Seyahat-1959), *Crack in the World (Dünyadaki Çatlak-1965)

12.DÜNYANIN KADERİ ve KIYAMET SENARYOLARI:

a.BİLİMKURGUSAL YAKLAŞIM

*Planetaterra Anno Zero (Deprem-1974), Earthquake (Deprem-1974), *Holocoust 2000 (Mahşerin Dölü-1977), *Meteor (1979)

b.FANTASTİK YAKLAŞIM

*Dark Crystal (Mor Kristal-1982),

KURAMSAL ve BİLİMSEL FANTEZİLER

13.PARALEL EVRENLER:

*Beyond the Bermuda Triangle (Bermuda Şeytan Üçgeni-1975), *Le Mystéré du Triangle des Bermudes (Bermuda Şeytan Üçgeni-1978), *Somewhere in Time (Zamanın Bir Yerinde-1980), *De Javu (2006), *The Lake House (Gölevi-2006), *Master of the Universe: He-Man (Evrenin Hakimi-1987)

14.ZAMAN YOLCULUKLARI:

*The Time Machine (Zaman makinesi-1960), 2000 Yılın Sevgilisi (1973), *Yeti: İl Giante del 20 Secolo (Yedi: Kar Adam-1977), *Time After Time (1979), *Somewhere in Time (Zamanın Bir Yerinde-1980), *The Philadelphia Experiment (Filadelfiya Deneyi-1984), *Biggles (1986), *Timestalkers (Zaman Gezginleri-1987), *The Planet of Apes (Maymunlar Cehennemi-1968), *Terminator Film Dizisi (1984, 1992, 2003, 2009), *Back to the Future Film Dizisi (1985, 1989, 1990)

15.UZAY MACERALARI:

a.UZAY SAVAŞLARI, İSYANLAR, SALDIRILAR

*Flash Gordon (Bay Tekin 1936, 1976), *Barbarella (1968), *Star Wars (1977, 1980, 1983, 1999, 2002, 2005), *Battlestar Galactica (1978), *Alien (1979, 1986), *Star Trek (1979, 1982, 1984, 1986, 1989, 1991), *Krull (Kara Şato-1983), *Dune (Kumul-1984), *Enemy Mine (Sevgili Düşmanım-1985), *New Generation (1994, 1998, 2002), *Avatar (2009)

b.BAŞKA DÜNYALARDA YAŞAM ve UTOPYALAR

*Flash Gordon (Bay Tekin 1936, 1976), *First Man in the Moon (Ay'da İlk İnsanlar-1964), *Barbarella (1968), *The Silent Running (Sessiz Mücadele-1972), *Solaris (1972, 2002), *La Planete Sauvage (Vahşi Gezegen-1973), *The Martian Cronicles (Mars Günlükleri-1980), *Saturn-3 (1980), *Outland (1981), *Krull (Kara Şato-1983), *Dune (Kumul-1984), *Enemy Mine (Sevgili Düşmanım-1985), *Stargate (Yıldız Geçidi-1994), *Avatar (2009)

c.KEŞİFLER, YOLCULUKLAR

*First Man in the Moon (Ay'da İlk İnsanlar-1964), *Forbidden Planet (Yasak Gezegen-1956), *Man in the Moon (Ay'daki Adam-1960), Moon Pilot (Ay Pilotu-1964), *Marooned (Uzay'da Kaybolanlar-1969), *Journey to the far Side of the Sun (Güneşin Ötesine Seyahat-1969), *The Silent Running (Sessiz Mücadele-1972), *Solaris (1972, 2002), *The Black Hole (Kara Delik-1979), *The Martian Cronicles (Mars Günlükleri-1980), *Saturn-3 (1980)